15 พฤษภาคม 2556

ข้าวเหนียวลืมผัว


ข้าวเหนียวลืมผัว
           ความเป็นไปได้หลายๆ คนสงสัย หลายๆ คนไม่รู้จักกับข้าวชนิดนี้ ต่างก็ส่งสัยว่าข้าวชนิดนี้มีด้วยหรือ? "ข้าวลืมผัว หรือข้าวเหนียวลืมผัว" ทำไมมีชื่อแปลกๆ เป็นชื่อที่ถูกตั้งขึ้นเพื่อดึงดูดความสนใจหรือไม่อย่างไร แต่เมื่อได้ศึกษาเรียนรู้ก็ทราบมาว่า ข้าวชนิดนี้มีประโยชน์มากมายและมีคุณค่าทางอาหาร แล้วประวัติของข้าวเหนี่ยวชนิดมีที่มาอย่างไร มาจากไหน แล้วทำไมต้องมีชื่อแบบนี้ วันนี้เรามารู้จักกันครับ "ข้าวเหนียวลืมผัว"

ประวัติความเป็นมาของข้าวเหนียวลืมผัว
           ข้าวเหนียวลืมผัวนั้น ทราบว่า นายสมเดช ท้าววัฒนากุล ประธานสภา อบต.คีรีราษฎร์ ได้ตั้งชื่อขึ้นมา โดยได้ไอเดียจากเรื่องที่เล่าสืบต่อกันมาเกี่ยวกับสามีภรรยาชาวม้งคู่หนึ่ง นั่นคือเมื่อสามีชาวม้งได้ออกไปทำธุระนอกบ้าน โดยให้ภรรยาหุงข้าวไว้ แต่ระหว่างที่รอสามีกลับบ้าน ภรรยาได้หยิบข้าวที่สุกแล้วมาปั้นกินเล่น ด้วยความที่ข้าวดังกล่าวมีกลิ่นหอม รสชาติอร่อย เคี้ยวเพลิน ภรรยาจึงกินข้าวหมดโดยไม่รู้ตัว ไม่เหลือเก็บไว้ให้สามี หรือก็คือ อร่อยจนลืมผัว นั่นเอง

           ข้าวเหนียวลืมผัว เป็นข้าวเหนียวนาปีของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวม้ง บ้านรวมไทยพัฒนาที่ 3 ตําบลรวมไทยพัฒนาอําเภอพบพระ จังหวัดตาก ปลูกในสภาพไร่สูงจากระดับน้ําทะเลประมาณ 650 เมตรและได้มีกลุ่มชาติพันธุ์ชาวม้ง นําเมล็ดพันธุ์มาปลูกในบริเวณรอยต่อระหว่างอําเภอนครไทย และอําเภอชาติตระการจังหวัดพิษณุโลก
           ต่อมาปี 2533 นายพนัส สุวรรณธาดา ตําแหน่งในขณะนั้น คือเจ้าพนักงานการเกษตร 5 ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก (เกษียณอายุราชการในตําแหน่งเจ้าพนักงานการเกษตร 6 ศูนย์วิจัยข้าวนครราชสีมา ปี 2551) ไปปฏิบัติการราชการโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดําริภูขัด ภูเมี่ยง ภูสอยดาว บริเวณอําเภอนครไทยและอําเภอชาติตระการจังหวัดพิษณุโลก ได้พบเห็นและสนใจจึงรวบรวมและนํามาปลูกเปรียบเทียบกับข้าวที่ปลูกจากแหล่งเดิม (อําเภอพบพระ) และคัดเลือกพันธุ์ให้บริสุทธิ์
           ระหว่างปี 2534-2538 ณ ส่วนแยกของสถานีทดลองพืชสวนดอยมูเซอ อําเภอพบพระจังหวัดตาก เพื่อใช้ในโครงการตามพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถเมื่อคัดเลือกพันธุ์บริสุทธิ์แล้วได้มอบเมล็ดพันธุ์ให้นายไชยวัฒน์วัฒนไชยผู้อํานวยการศูนย์วิจัยพืชสวนพิจิตร ในขณะนั้น (เกษียณอายุราชการในตําแหน่ง รองอธิบดีกรมการข้าว ปี 2552 ปัจจุบันเป็นที่ปรึกษาอธิบดีกรมการข้าว) สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ที่เสด็จมาเยี่ยมชมโครงการฯ
           จากนั้น นายพนัส สุวรรณธาดา จึงได้ทําแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์บริสุทธิ์ในปี 2539 แล้วนําเมล็ดพันธุ์ที่ได้ไปให้กลุ่มชาติพันธุ์ชาวม้ง ที่ตําบลรวมไทยพัฒนาอําเภอพบพระจังหวัดตากซึ่งเป็นแหล่งปลูกดั้งเดิมปลูกขยายพันธุ์เพื่อใช้ประโยชน์ต่อไป แต่เมื่อเวลาผ่านไป ด้วยวิธีการปลูกแบบชาวเขาที่มักปลูกข้าวหลายพันธุ์ใกล้กันหรือปลูกด้วยกัน ทําให้ข้าวเหนียวลืมผัวมีเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์อื่นปน และไม่เป็นพันธุ์บริสุทธิ์
            ปี 2550 ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลกและศูนย์วิจัยข้าวแพร่ จึงได้เริ่มทําการคัดเลือกพันธุ์บริสุทธิ์อีกครั้ง เริ่มจากการคัดเลือกแบบหมู่ (Mass selection) และคัดเลือกรวงในปี 2551 เพื่อมาทําเป็นพันธุ์บริสุทธิ์โดยปลูกแบบรวงต่อแถวแล้วนําไปเปรียบเทียบผลผลิตเบื้องต้นที่ศูนย์วิจัยและพัฒนา
การเกษตรตาก ทดสอบการปรับตัวในแปลงเกษตรกรที่อําเภอเขาค้อจังหวัดเพชรบูรณ์ปลูกเปรียบเทียบผลผลิตระหว่างสถานีและในนาราษฎร์วิเคราะห์คุณค่าเมล็ดทางโภชนาการ ทดสองปฏิกิริยาการตอบสนองต่อปุ๋ยไนโตรเจน ทดสอบปฏิกิริยาต่อโรคและแมลงศัตรูข้าวที่สําคัญ วิเคราะห์คุณภาพเมล็ดทางกายภาพ เคมีคุณภาพสีการหุงต้มรับประทานและทําลายพิมพ์เอกลักษณ์ (DNA fingerprint)

ลักษณะประจำพันธุ์
           ข้าวเหนียวดำลืมผัว หรือข้าวเหนียวลืมผัว เป็นข้าวเหนียวที่มีเยื่อหุ้มเมล็ดข้าวกล้องสีดำ ไวต่อช่วงแสง อายุสั้น เก็บเกี่ยวประมาณกลางเดือนตุลาคม ลักษณะทรงกอตั้ง ต้นแข็ง ไม่ล้มง่าย ปล้องสีเหลืองอ่อน กาบใบและใบสีเขียว ลิ้นใบสีน้ำตาลอ่อน หูใบสีเหลืองน้ำตาล ใบธงหักลง คอรวงยาว รวงค่อนข้างแน่น กลีบดอกระยะออกรวง 50% มีสีเขียวอ่อน เมื่อถึงระยะน้ำนม กลีบดอกจะเปลี่ยนสีเป็นแถบสีม่วงบนพื้นสีเขียวอ่อน

           ต่อมาเมื่อเข้าสู่ระยะแป้งแข็ง สีกลีบดอกจะเปลี่ยนเป็นสีฟางแถบม่วงดำและเมื่อข้าวถึงระยะสุกแก่ สีเปลือกเมล็ดเปลี่ยนเป็นสีฟางแถบดำ ความสูงเฉลี่ย 151 เซนติเมตร น้ำหนักข้าวเปลือก 10.4 กิโลกรัมต่อถังข้าวเปลือก 1,000 เมล็ด หนัก 38.1 กรัม 

           ทั้งนี้ ข้าวเปลือกยาว 10.7 มิลลิเมตร หนา 1.9 มิลลิเมตร คุณภาพการสีดี ได้ข้าวเมล็ดเต็มและต้นข้าว 48.2 เปอร์เซ็นต์ คุณภาพเมล็ดทางเคมีการสลายเมล็ดในด่างที่ 1.4 และ 1.7% KOH  ค่าอุณหภูมิแป้งสุกปกติ ค่าอัตราการยืดตัวปกติ ระยะพักตัว 5 สัปดาห์
 
สรรพคุณของข้าวเหนียวลืมผัว
1. เมล็ดของข้าวเหนียวลืมผัวมีคุณค่าทางโภชนาการสูง ดังนี้
         · สารต้านอนุมูลอิสระ เช่น แอนโทไซยานิน และแกมมาโอไรซานอล
         · กรดไขมันไม่อิ่มตัว เช่น โอเมกา 3 โอเมกา 6 และโอเมกา 9
         · วิตามิน เช่น วิตามิน บี1 และวิตามิน บี2
         · ธาตุอาหารอื่น ๆ เช่น เหล็ก แคลเซียม และแมงกานีส

            คุณค่าทางโภชนาการเหล่านี้ สามารถป้องกันการเกิดโรคหัวใจ ลดการแข็งตัวของเลือด ลดการขยายตัวของเซลล์มะเร็ง ช่วยบำรุงตับ ป้องกันโรคสมองเสื่อมหรือโรคอัลไซเมอร์ ลดไขมันในเส้นเลือด โรคเบาหวาน รวมไปถึงโรคหย่อนสมรรถภาพทางเพศในชายและหญิง เป็นต้น
 
2. ข้าวพันธุ์นี้ เป็นข้าวที่มีเยื่อหุ้มเมล็ดสีม่วงดำ หรือที่เรียกกันว่า ข้าวเหนียวดำ เป็นข้าวเหนียวที่มีกลิ่นหอม รสชาติอร่อย เมื่อเคี้ยวจะรู้สึกมัน กรุบ หนึบ ภายในนุ่มเหนียว เนื่องจากเป็นข้าวที่ยังไม่ได้ผ่านการขัดสี
 
พื้นที่แนะนำในการปลูก
          · สภาพไร่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ของดินดี มีอากาศเย็น และระดับความสูงประมาณ 400-800 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง
 
ข้อควรระวังในการปลูกข้าว
          · ข้าวเหนียวลืมผัว เป็นพันธุ์ข้าวที่อ่อนแอต่อโรคไหม้ โรคขอบใบแห้ง รวมถึงมีศัตรูพืช เช่น เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล และเพลี้ยกระโดดหลังขาว
           ทั้งนี้ ข้าวเหนียวลืมผัวเปิดตัวครั้งแรกโดยกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านป่าคาใหม่ ซึ่งตั้งอยู่ใน ต.คีรีราษฎร์ อ.พบพระ จ.ตาก โดยชาวบ้านได้นำมาจำหน่ายเป็นรายได้เสริมในงานประเพณีกินข้าวใหม่ขององค์การบริหารส่วน ต.คีรีราษฎร์ ในปี พ.ศ. 2548 หลังจากนั้นข้าวเหนียวลืมผัวก็เริ่มเป็นที่รู้จักแพร่หลาย ซึ่งนอกจากจะนำไปนึ่งเป็นข้าวเหนียวแล้ว ยังสามารถนำข้าวเหนียวลืมผัวไปผสมข้าวอื่น ๆ ก่อนนำไปต้ม เพื่อให้ข้าวต้มมีสีม่วงอ่อนสวยงามน่ารับประทาน หรือจะนำไปทำเป็นขนมข้าวเหนียวเปียก หรือจะทำเป็นเครื่องดื่มจำพวกชาข้าวก็ได้
 
 วิธีนึ่งข้าวเหนียวลืมผัวให้นุ่มอร่อย
           การนึ่งข้าวเหนียวลืมผัวให้นุ่มน่ารับประทานนั้น ใช้หลักการเดียวกับการนึ่งข้าวเหนียวทั่วไป แต่เพื่อให้ข้าวเหนียวนุ่มน่ารับประทานยิ่งขึ้น สามารถทำได้ดังนี้
ส่วนผสม 

           1. ข้าวเหนียว           5        กิโลกรัม
           2. เกลือ                  1        ช้อนโต๊ะ
           3. น้ำสะอาดพอท่วม
 
ขั้นตอนการนึ่งข้าวเหนียวลืมผัว
           1. นำข้าวเหนียวที่ได้ไปทำการล้างน้ำให้สะอาด โดยล้างประมาณ 2 น้ำ
           2. เติมน้ำสะอาดลงไปให้พอท่วม ตามด้วยเกลือ 1 ช้อนโต๊ะที่เตรียมไว้
           3. หลังจากนั้นแช่ทิ้งไว้ประมาณ 1-2 ชั่วโมง ก็สามารถนำไปนึ่งได้
               
           สาเหตุที่ต้องแช่ข้าวเหนียวในน้ำเกลือก่อนนำไปนึ่งนั้น เพราะจะช่วยลดระยะเวลาในการแช่ข้าวเหนียวได้ ซึ่งปกติการแช่ข้าวเหนียวอาจต้องใช้ระยะเวลาประมาณ 1 คืน แต่เมื่อเติมเกลือลงไป จะใช้เวลาแช่ข้าวเหนียวแค่ 1-2 ชั่วโมง ก็จะช่วยทำให้ข้าวเหนียวนุ่มน่ารับประทานยิ่งขึ้นได้อย่างง่ายดาย
 
วิธีทําชาข้าวเหนียวลืม
           สำหรับผู้ชื่นชอบการดื่มชาร้อน ๆ ที่ต้องการลิ้มรสชาข้าวที่มีกลิ่นและรสแตกต่างจากใบชาทั่วไป ก็สามารถนำข้าวเหนียวลืมผัวมาทำชาข้าวได้เช่นกัน โดยมีขั้นตอนดังนี้
           1. คัดแยกสิ่งสกปรกหรือข้าวปนออกจากเมล็ดข้าว
           2. นำเมล็ดข้าวที่คัดแยกแล้วมาล้างน้ำ เพื่อล้างคราบฝุ่นและสิ่งสกปรกที่ปนมากับเมล็ดข้าวอย่างน้อย 1 ครั้ง
           3. นำข้าวมาผึ่งลมให้แห้งสะเด็ดน้ำพอหมาด ๆ
           4. นำมาคั่วด้วยกระทะ นานประมาณ 5-10 นาที จะเริ่มมีกลิ่นหอม
           5. นำเมล็ดข้าวที่ผ่านการคั่วมาแล้วผึ่งลมให้เย็น แล้วนำไปบรรจุในซองชาที่เตรียมไว้ เก็บในภาชนะที่แห้งและปิดสนิทในตู้แช่เย็น
           6. หากต้องการดื่มชาเพียงเทน้ำร้อนในถ้วยน้ำชาปริมาณ 3ใน4 ของถ้วยหรือประมาณ 150 ซีซี
           7. นำซองชาจำนวน 1 ซอง จุ่มวางในถ้วยน้ำร้อนที่เตรียมไว้ ประมาณ 5-10 นาที เพียงเท่านี้ก็จะได้ชาข้าวเหนียวลืมผัวซึ่งมีกลิ่นหอมหวานชวนน่ารับประทานแล้ว
 
           สำหรับเมล็ดพันธุ์ข้าวเหนียวลืมผัว หรือ ข้าวลืมผัว ราคากิโลกรัมละ 35-60 บาท  ซึ่งผลผลิต 1 กิโลกรัม ราคาขายคือ แพ็กละ 100 บาท ขึ้นไป ซึ่งข้าว 1 กิโลกรัม สามารถแปรรูปเป็นชาขายได้เฉลี่ยที่ประมาณ 400 บาท หรือเมื่อบรรจุแพ็กซอง 5 กรัม จำนวน 12 ซอง  ราคาขั้นต่ำประมาณ 100-200 บาท
 

           นอกจากรสชาติถูกปากที่ชวนให้ติดใจแล้ว ข้าวเหนียวลืมผัว หรือ ข้าวลืมผัว ยังนำมาแปรรูปรับประทานได้หลากหลาย อีกทั้งมีราคาดีในตลาด ซึ่งการที่ข้าวเหนียวพันธุ์นี้มีสารอาหารนานาชนิดที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นวิตามินอี โปรตีน ธาตุเหล็ก สังกะสี และยังมีสารต้านอนุมูลอิสระ จึงทำให้ข้าวเหนียวลืมผัว เป็นข้าวเหนียวพันธุ์ดีอีกพันธุ์หนึ่งของไทย ที่น่าสนใจสำหรับคนรักสุขภาพเป็นอย่างมาก ดังนั้นหากมีโอกาสก็อย่าลืมหาซื้อข้าวเหนียวลืมผัวมาลองรับประทานกันดูนะจ๊ะ จะได้รู้ว่าข้าวเหนียวพันธุ์นี้อร่อยจริงดังที่เขาเล่าลือกันหรือเปล่า
-------------------------------------------------------
ขอบคุณที่มาข้อมูลและภาพประกอบ 
-------------------------------------------------------

1 ความคิดเห็น:

  1. ไม่ระบุชื่อ15 พฤษภาคม 2556 15:26

    Dr. Olarn Chaiprawant is Thailand's Trade Representative should be presented by the Thai Rice Experts to him about this type of Thai Rice so that he could help promote the sales of it to EU. Japan, China, and the Middle East countries?
    Thailand would make the different and will be back as the No. 1 leader of the World's Rice Exporter again soon.

    ตอบลบ